Czy zaległości podatkowe można umorzyć
Podobnie jak przy ZUS, obiegowa opinia o „nietykalności” urzędu skarbowego jest myląca. Zaległości podatkowe powstałe przed ogłoszeniem upadłości — PIT, VAT i inne — są zobowiązaniami publicznoprawnymi objętymi postępowaniem upadłościowym i mogą podlegać umorzeniu na równi z pozostałymi długami.
Ustawa z 28 lutego 2003 r. — Prawo upadłościowe, po reformie z 2020 roku, nie wyłącza należności podatkowych z umorzenia tak, jak czyni to w przypadku alimentów, grzywien czy naprawienia szkody z przestępstwa. Dług skarbowy może więc zostać objęty planem spłaty, a w części niezaspokojonej ostatecznie umorzony.
To istotna wiadomość zwłaszcza dla byłych przedsiębiorców, którzy zostali z zaległym VAT-em lub PIT-em z okresu prowadzenia firmy.
Które długi skarbowe wchodzą do postępowania
Decyduje moment powstania zobowiązania: liczą się zaległości sprzed dnia ogłoszenia upadłości. Obejmują one typowe tytuły podatkowe.
Do postępowania wchodzą między innymi:
- zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT);
- zaległości w podatku od towarów i usług (VAT) z okresu działalności;
- inne podatki i należności publicznoprawne wobec urzędu skarbowego;
- odsetki za zwłokę narosłe do dnia ogłoszenia upadłości.
Urząd skarbowy, jak każdy wierzyciel, zgłasza swoją wierzytelność w postępowaniu, a należność jest zaspokajana z masy upadłości według ustawowej kolejności. Część niezaspokojona z masy i z planu spłaty podlega umorzeniu wraz z zakończeniem postępowania.
Wstrzymanie egzekucji administracyjnej
Jednym z najbardziej odczuwalnych skutków ogłoszenia upadłości jest to, że egzekucja administracyjna prowadzona przez urząd skarbowy zostaje wstrzymana w odniesieniu do długów objętych postępowaniem.
W praktyce oznacza to:
- zajęcia i czynności egzekucyjne dotyczące objętych zaległości nie są dalej prowadzone poza postępowaniem upadłościowym;
- zaspokojenie wierzyciela publicznoprawnego następuje w ramach upadłości, a nie w drodze samodzielnej egzekucji;
- dłużnik przestaje być „ścigany” równolegle przez różne organy w zakresie tych samych, objętych zobowiązań.
Dla osoby przytłoczonej równoczesnymi działaniami komornika skarbowego i innych wierzycieli to realna ulga — postępowanie porządkuje i centralizuje zaspokajanie długów.
Bieżące zobowiązania podatkowe
Tak jak przy składkach, trzeba oddzielić przeszłość od teraźniejszości. Bieżące zobowiązania podatkowe — powstałe po dniu ogłoszenia upadłości — nie są objęte umorzeniem i podlegają normalnemu rozliczeniu.
- umorzeniem obejmuje się co do zasady zobowiązania istniejące w dniu ogłoszenia upadłości, nie te powstające później;
- jeśli po ogłoszeniu upadłości nadal osiągasz dochody rodzące obowiązek podatkowy, bieżące podatki są aktualnym zobowiązaniem;
- bieżących należności nie można objąć upadłością ogłoszoną wcześniej.
Upadłość zamyka więc rozdział przeszłego zadłużenia podatkowego, ale nie zwalnia z obowiązków podatkowych, które powstają już po jej ogłoszeniu.
Ulgi w urzędzie skarbowym a upadłość — różnice
Podobnie jak ZUS, urząd skarbowy dysponuje własnymi instrumentami ulgowymi: rozłożeniem zaległości na raty, odroczeniem terminu płatności, a w wyjątkowych sytuacjach umorzeniem zaległości podatkowej. To odrębna ścieżka, o innym charakterze niż upadłość konsumencka.
Najważniejsze różnice:
| Kryterium | Ulga w US | Upadłość konsumencka |
|---|---|---|
| Zakres | tylko zaległości podatkowe | całościowo: US, ZUS, banki, pożyczki |
| Efekt | raty, odroczenie, rzadziej umorzenie uznaniowe | umorzenie części niezaspokojonej po postępowaniu |
| Egzekucja | może być kontynuowana | wstrzymana wobec długów objętych |
Ulga w US bywa dobrym wyjściem, gdy problem dotyczy wyłącznie podatków i jesteś w stanie spłacać raty. Upadłość rozważ, gdy jesteś niewypłacalny (opóźnienie przekracza trzy miesiące) i masz wiele różnych zobowiązań. To postępowanie porządkuje całość zadłużenia, a nie tylko jego skarbowy fragment.
Jak ująć długi skarbowe we wniosku
Aby długi wobec urzędu skarbowego zostały objęte postępowaniem, muszą być prawidłowo ujawnione we wniosku. To jeden z elementów, w których łatwo o błąd.
- rzetelnie wskaż urząd skarbowy jako wierzyciela oraz wysokość i tytuł zaległości (PIT, VAT, odsetki);
- zbierz dokumentację — decyzje, tytuły wykonawcze, korespondencję z organem;
- pamiętaj, że zatajenie zobowiązania grozi negatywnymi konsekwencjami, z odmową oddłużenia włącznie.
Wniosek składa się elektronicznie przez Krajowy Rejestr Zadłużonych (KRZ), działający od 1 grudnia 2021 roku, a opłata sądowa wynosi 30 zł. Sam wniosek bywa jednak wymagający, zwłaszcza gdy zadłużenie łączy tytuły podatkowe, składkowe i cywilnoprawne. Jeśli masz długi w US, zacznij od bezpłatnej oceny — pomożemy oszacować szanse na ich umorzenie, a w modelu współpracy z adwokatem powierzysz przygotowanie i złożenie wniosku profesjonaliście.