Czym jest upadłość konsumencka
Upadłość konsumencka to postępowanie sądowe prowadzone wobec osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, która stała się niewypłacalna — czyli trwale utraciła zdolność do spłacania swoich długów. Jej celem jest oddłużenie: umorzenie zobowiązań, których dłużnik nie jest w stanie uregulować, przy jednoczesnym — w miarę możliwości — zaspokojeniu wierzycieli z majątku dłużnika.
Podstawą prawną jest ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. — Prawo upadłościowe (tytuł V dotyczy postępowania wobec osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej). Od marca 2020 r. przepisy są znacząco łagodniejsze dla dłużnika, a od grudnia 2021 r. całe postępowanie prowadzi się elektronicznie w Krajowym Rejestrze Zadłużonych (KRZ).
Na czym polega niewypłacalność
Warunkiem ogłoszenia upadłości jest niewypłacalność. Zgodnie z prawem dłużnik jest niewypłacalny, gdy utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. W praktyce domniemywa się to, gdy opóźnienie w spłacie przekracza 3 miesiące.
Nie ma znaczenia wysokość długu — upadłość można ogłosić zarówno przy zadłużeniu kilkunastu tysięcy, jak i milionów złotych. Liczy się to, że zobowiązań realnie nie da się spłacać z bieżących dochodów.
Co daje upadłość konsumencka
- Wstrzymanie egzekucji komorniczych — z dniem ogłoszenia upadłości postępowania egzekucyjne zostają zawieszone, a następnie umorzone.
- Zatrzymanie naliczania odsetek od zobowiązań wobec masy upadłości.
- Umorzenie długów — po wykonaniu planu spłaty (lub bez planu, jeśli dłużnik trwale nie ma zdolności do spłat) pozostałe zobowiązania zostają umorzone.
- Ochronę przed wierzycielami — kontakt z wierzycielami przejmuje syndyk.
- Realny nowy start — po zakończeniu postępowania dłużnik wychodzi bez długów objętych upadłością.
Jak przebiega postępowanie — krok po kroku
- Przygotowanie i złożenie wniosku przez system KRZ (wraz z wykazem majątku, listą wierzycieli i uzasadnieniem).
- Ogłoszenie upadłości przez sąd — wydanie postanowienia i wyznaczenie syndyka.
- Ustalenie masy upadłości — syndyk spisuje majątek i wierzytelności.
- Likwidacja majątku (jeśli jest) — sprzedaż składników majątku, z których środki trafiają do wierzycieli.
- Plan spłaty wierzycieli — sąd ustala, ile i jak długo (zwykle do 36 miesięcy, w szczególnych sytuacjach dłużej) dłużnik spłaca z dochodów.
- Umorzenie zobowiązań — po wykonaniu planu spłaty pozostałe długi zostają umorzone.
W sytuacji, gdy dłużnik trwale nie ma żadnej zdolności do spłat (np. z powodu wieku lub choroby), sąd może umorzyć zobowiązania bez ustalania planu spłaty.
Ile trwa i ile kosztuje
Sama opłata sądowa od wniosku wynosi 30 zł. Do tego dochodzą koszty postępowania (wynagrodzenie syndyka), pokrywane z masy upadłości, a przy jej braku — tymczasowo przez Skarb Państwa.
Czas trwania jest indywidualny: od ogłoszenia upadłości do ustalenia planu spłaty mija zwykle kilka–kilkanaście miesięcy, a sam plan spłaty trwa najczęściej do 3 lat. Postępowania bez majątku i bez planu spłaty potrafią zakończyć się szybciej.
Czego upadłość nie umarza
Nie wszystkie zobowiązania podlegają umorzeniu. Poza zakresem oddłużenia pozostają m.in.: alimenty, renty odszkodowawcze, grzywny i inne kary orzeczone w postępowaniu karnym, obowiązek naprawienia szkody wynikającej z przestępstwa oraz zobowiązania, których dłużnik umyślnie nie ujawnił. Dlatego rzetelne przygotowanie wniosku jest tak istotne.